تبلیغات
*** وب سایت احکام شرعی ، مقدم شما مؤمنین را گرامی می دارد *** پاسخگویی به سوالات اعتقادی ، شرعی ، شبهات و مشاوره دینی خانواده توسط کارشناسان محترم وب سایت جناب آقای محمد فتحیان و سرکارخانم خدیجه نوروزی حفظهما الله احکام شرعی - علل دوری مسلمانان از غدیر، جلسه هشتم (بررسی آیات امامت و ولایت امیرالمؤمنین ع و پاسخ به شبهات)

احکام شرعی

به وب سایت پاسخگویی به سوالات اعتقادی، شرعی و ردّ شبهات خوش آمدید

علل دوری مسلمانان از غدیر، جلسه هشتم (بررسی آیات امامت و ولایت امیرالمؤمنین ع و پاسخ به شبهات)

شبهه سوم:

چرا آیه در حالت جمع است؟ مگر درباره امام علی (ع) نیست ایشان که یک نفر هستند پس چرا به صورت جمع آورده شده است؟ و اینکه روایت صحیح در این رابطه وجود ندارد که این آیه در رابطه با علی بن ابی طالب (ع) است!

پاسخ:

1. نمونه های قرآنی بسیاری وجود دارد که در آن فردی منظور است اما لفظ جمع به کار برده شده است مانند آیه 61سوره آل عمران (آیه مباهله)

2. برای تعظیم فعل یا فاعل یا هر دوبه صورت جمع بیان می شود؛

زِمَخشَری درتفسیر کشّاف خود در ذیل آیه ولایت چنین نوشته است:در چنین مواردی لفظ جمع به کار میرود تا بقیه مردم به انجام آن تشویق شوند.و مردم بدانند که فرد مومن باید تا این حد در انفاق حریص باشد.که حتی در حال نماز از کمک رسانی و انفاق به فقرا غافل نشود.و این چیزی است که از تمامی مومنان خواسته شده به این جهت آیه به صورت جمع آمده.

3. با این لفظ جمع از تحریف در قرآن جلوگیری شده است چراکه اگر یک فرد خاص (امیرالمؤمنین (ع)) مشخص می شد، این آیه حذف یا مورد تحرف قرار می گرفت.

4. "اِنما" از ادات حصر است و اگر "هُو راکع" به کار برده میشد ولایت دیگر ائمه زیر سؤال میرفت.

اتفاق نظر مفسران در مورد شان نزول آیه ولایت:

1 ـ قاضى ایجى (متوفاى سال 756) نویسنده كتاب المواقف فى علم الكلام، كه از مهم ترین كتاب هاى اهل سنّت در علم كلام و اصول دین است. او مى نویسد:
«تمامى مفسران اتّفاق نظر دارند كه این آیه مباركه در ماجراى بخشیدن انگشتر امیر مؤمنان على علیه السلام در حال ركوع نماز نازل شده است»1

نکته حائز اهمیت این هست که این مسئله در این کتاب حذف شده و در نسخ قدیمی یافت می شود و جُرجانی در شرح المواقف خود این را آورده است!
2 ـ میر سیّد شریف جُرجانى شرح المواقف به این اجماع اعتراف كرده است.2


3 ـ سعدالدّین تفتازانى در شرح المقاصد اجماع مفسّران را بر این كه آیه شریفه در شأن امیر مؤمنان على علیه السلام نازل شده، نقل كرده است.3


شرح المقاصد از كتاب هاى مهم اهل سنّت در علم كلام است. این كتاب در مدارس آن ها تدریس مى شود و در محافل علمى آن ها از جایگاه ویژه اى برخوردار است، به همین دلیل بسیارى از بزرگان اهل سنّت بر این كتاب شرح و تعلیق نوشته اند.
4 ـ علاء الدّین قوشجى سمرقندى نیز از كسانى است كه به اجماع مفسران بر این كه آیه مباركه در شأن امیر مؤمنان على علیه السلام نازل شده، اعتراف كرده است.4
بنابراین، تمامى مفسّران اهل سنّت معتقدند كه این آیه مباركه در شأن امیر مؤمنان على علیه السلام، و زمانى كه آن حضرت در ركوع انگشترش را به مستمند بخشید، نازل شد.
این اجماع و اتّفاق نظر را بزرگان و دانشمندان اهل سنّت نقل كرده و به آن اعتراف نموده اند، یعنى همان كسانى كه سخنان آن ها مورد اعتماد است و به كتاب هایشان استناد مى شود.
آلوسى در تفسیر خود مى نویسد:
«اكثر راویان اخبار معتقدند كه این آیه در شأن على كرم اللّه وجهه نازل شده است».5


ابن كثیر در تفسیر خود برخى از این روایات را در ذیل آیه مباركه نقل نموده و حكم به صحّت بعضى از آن ها داده است.6

یكى از آن روایات، حدیثى است كه ابن ابى حاتِم در تفسیر خود آورده است. وى از ابى سعید اشبح از فضل بن دكین از موسى بن قیس حضرمى از سلمة بن كهیل این گونه نقل مى كند:
على در حال ركوع انگشترش را به فقیر بخشید و این آیه نازل شد: (انما ولیّكم اللّه ورسوله . . .).7

روایات مذکور صحیح بوده و در سند آنها جای هیچ خدشه ای نیست.

در کتب تشیع،نقل شان نزول این آیه در مورد امیرمؤمنان علی(ع) فراوان آمده است و از جمله کسانی که آن را نقل کرده اند جابربن عبدالله،عماربن یاسر،خودامیرالمومنین(ع)،ابن عباس،ابوذرغفاری و...میباشند.

آیه 67 از سوره مبارکه مائده (آیه تبلیغ):

یا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَیْكَ مِنْ رَبِّكَ وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَما بَلَّغْتَ رِسالَتَهُ وَ اللَّهُ یَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ إِنَّ اللَّهَ لا یَهْدِی الْقَوْمَ الْكافِرِینَ

ترجمه: ای فرستاده ما! ابلاغ نما آنچه را که پروردگارت بر تو نازل کرده و چنانچه ابلاغ نکنی، رسالت خداوند را ابلاغ نکرده ای و خداوند تو را از (شرّ و آسیب مردم) حفظ می کند.

روایاتی در كتاب‌های اهل سنت وجود دارد كه ثابت می‌كند، این آیه قبل از واقعه غدیر و در باره ولایت حضرت علی (ع) نازل شده است :
ابن أبی حاتم از أبو سعید خُدری :
این آیه در شان علی بن ا ابی طالب نازل شده است.8
تصحیح روایات تفسیر ابن ابی حاتم :
وی در مقدمه تفسیر خود ، تمام روایات كتابش را در تفسیر آیات ، صحیح‌ترین روایت‌های ممكن می‌داند :
صحیح ترین اخبار را از جهت سند و متن انتخاب كردم ؛ پس اگر از رسول خدا (ص) سخنی در تفسیر دیدم و صحابه نیز سخنی داشته‌اند سخن رسول را ترجیح دادم ، و اگر از صحابه سخنی در تفسیر نقل كردم صحیح‌ترین آن را از جهت رتبه و درجه نقل كردم و نام موافقان آن را با حذف سند آورده‌ام.9

ثَعلَبی از عبد الله بن عباس :
ابن عباس گفته است : آیه بلاغ در باره علی نازل شده است ، رسول خدا (ص) مأمور شد تا آن را به مردم ابلاغ كند ، دست علی را گرفت و فرمود : هر كس من مولا و پیشوای او هستم علی مولای او است، خداوندا دوست بدار آنكه علی را دوست بدارد و دشمن بدار آنكه او را دشمن بدارد.10

ثَعلَبی از امام باقر (ع) :
امام باقر (ع) فرموده است: معنای آیه چنین است: آنچه در برتری علی بر تو نازل شده است ابلاغ كن، پس از نزول آیه دست علی را گرفت و فرمود: هر كس من مولا و رهبر او هستم علی مولای او است.11

 

بدر الدین العینی الحنفی
ابو سعید خُدری گفته است : این آیه : « ای پیامبر آنچه كه از طرف خداوند بر تو نازل شده است ابلاغ كن» در غدیر خم و در باره علی بن ابی طالب نازل شده است.12

 

ابن عساكر
ابن عساكر در تاریخ مدینة دمشق می‌نویسد :
از ابوسعید خدری نقل است كه گفت: آیه بلاغ در غدیر خم در باره علی بر رسول خدا (ص) نازل شد.13

حاكم نیشابورى بعد از حدیث مى‌گوید:

هذا حدیث صحیح الإسناد ولم یخرجاه

سند این حدیث صحیح است ولى بخارى و مسلم آن را نیاورده‌اند.14

 

بررسی روایات پیرامون این آیه شریفه:

هنگامی که این آیه نازل شد، نبی مكرم(ص) دست علی(ع) را گرفت و او را به عنوان خلیفه معرفی كرد. به دنبال آن، خلیفه دوم با علی(ع) ملاقات كرد و به او تبریك گفت. این سخن ابن عباس و بَراء بن عازب و محمد بن علی است. 15

تفسیر ابن ابی حاتم، از تفاسیری است كه مورد تأیید اهل سنت حتی ابن تیمیه (وهابی) است که می‌گوید: تفسیر ابن ابی حاتم تفسیر معتبر است. روایات ضعیف و جعلی در این تفسیر نیست.

سیوطی می‌گوید:
ابن مسعود می‌گوید: ما در زمان پیامبر(ص) این آیه را این‌گونه می‌خواندیم:

یا أیّها الرسول بلّغ ما أنزل إلیك من ربك أنّ علیاً مَولى المؤمنین.

یعنی ای فرستاده ما برسان آنچه بر تو نازل گردیده از سوی پروردگارت که همانا علی(ع) مولای مؤمنین است. 16

 

آیه 3 از سوره مبارکه مائده (آیه إکمال):

الْیَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِینَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَیْكُمْ نِعْمَتِی وَ رَضِیتُ لَكُمُ الإِسْلاَمَ دِینًا

ترجمه: امروز برایتان دینتان را کامل کردم و نعمتم را بر شما تمام کردم و اسلام را برای شما به عنوان آیینی برگزیدم.

ابن مَردوَیه از خطیب از ابن عساکر از ابی هریره نقل می کند که : در روز غدیر خم که هجدهم ماه ذی الحجه بود رسول خدا (ص) فرمود : من کنت مولاه فعلی مولاه ، سپس خداوند این آیه را نازل کرد : الْیَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِینَكُم‏...17

فخر رازی ، از بزرگان اهل سنت ، در تفسیر آیه فوق می گوید:آیه مزبور در فضل على علیه السّلام نازل شده و چون آیه نازل شد (پیغمبر (ص)دست او را و فرمود: من كنت مولاه فعلى مولاه، اللهم وال من والاه، و عاد من عاداه، پس از آن عمر او را ملاقات كرد و گفت: گوارا باد به تو اى پسر ابى طالب، گردیدى مولاى من و مولاى هر مرد و زن مؤمن، و این قول ابن عباس و براء بن عازب و محمّد بن على است.18

بدر الدین ابن عینى حنفى در كتاب «عمدة القارى» در شرح صحیح بخارى‏ می گوید:قال أبو جعفر محمد بن علیّ بن الحسین:«معناه بلِّغ ما أُنزِلَ إلَیكَ من ربِّك فی فضلِ علیِّ بن أبی طالب رضى الله عنه، فلمّا نزلت هذه الآیة أخذ بید علیٍّ، و قال: من كنتُ مولاه فعلیٌّ مولاه».معناى آیه مزبور این است ... تبلیغ كن آنچه را كه از پروردگارت در فضل على (ع) بسوى تو نازل گشته، پس چون این آیه را نازل شد پیغمبر(ص) دست على(ع) را گرفت و فرمود: من كنت مولاه فعلى مولاه.19

بقیه مطالب را در ادامه مطلب مشاهده نمایید.

آیه 7 از سوره مبارکه رعد (آیه هدایت)

إنمّا أنتَ مُنذِرٌ وَ لِکُلّ قَومٍ هادٍ

ترجمه: همانا تو بیم دهنده هستی و برای هر قومی هدایتگری می باشد.

روایات پیرامون این آیه شریفه :

طبری به سند صحیح از رسول خدا (ص) روایت کرده است که می فرماید: أنا المنذر و علی الهادی و بک یهتدی المهتدون بعدی یعنی من انذار دهنده و علی هادی است و با تو ای علی! هدایت شوندگان هدایت می یابند.20

عبدالله بن احمد بن حنبل به سند صحیح از امام علی (ع) در تفسیر آیه فوق نقل کرده است که فرمود: رسول الله المنذر و الهادی رجلٌ من بنی هاشم! یعنی رسول خدا بیم دهند است و هدایت کننده مردی از بنی هاشم است.21

البته در روایات متعدد، نام علی (ع) را حذف کرده اند و بجایش رجلٌ من بنی هاشم گذاشته اند که حقیقت مخفی بماند.

و همچنین حِبری به سند صحیح از ابن عباس نقل کرده است که گفت : إنما أنت منذرٌ مقصود رسول الله (ص) و لکلّ قومٍ هادٍ مقصود علی (ع) است.22

حاکم نیشابوری هم از امام علی (ع) در تفسیر آیه فوق نقل کرده است که حضرت فرمودند: رسول خدا (ص) بیم دهنده و من هدایتگرم.23

آیه 61 از سوره مبارکه آل عمران (آیه مباهله):

خداوند متعال می فرماید: فَمَنْ حَاجَّكَ فیهِ مِنْ بَعْدِ ما جاءَكَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعالَوْا تَدْعُ أبْناءَنا وَ أبناءَكُمْ و نساءَنا وَ نساءَكُمْ وَ أنفُسَنا و أنْفُسَكُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَتَجْعَلْ لَعْنَةَ اللهِ عَلَی الْكاذِبینَ

ترجمه:پس هر كس با تو در مقام مجادله درباره عیسی برآید پس از آنكه به وحی خدا بر احوال و آگاه شدی بگو كه بیایید ما و شما بارزندان و زنان خود با هم به مباهله می خیزیم تا دروغ گو و كافران را به لعن عذاب خدا گرفتار سازیم .

مفسرین، اجماع دارند بر این كه مراد از « أنفسنا » در این آیه علی بن ابی طالب (ع) است كه در این جا از علی (ع) به نفس پیامبر (ص) تعبیر شده است .

احمد بن حنبل نقلمی كنند: هنگامی كه این آیه نازل شد پیامبر (ص) علی، فاطمه ،حسن و حسین را خواست، آن گاه عرض كرد: بار خدایا اینان اهل بیت من اند24

آیه 59 از سوره مبارکه نساء (أولی الأمر):

خداوند متعال می فرماید: أطیعُوا اللهَ وَ أطیعُوا الرَّسُولَ وَ ألِی الْأمْرِ مِنْكُمْ

ترجمه:خدا و رسول و صاحبان امر از خود را اطاعت كنید .

مقصود از أولی الأمر معصومینی هستند كه اطاعت آنان به طور مطلق همانند اطاعت خدا و رسول خدا واجب است. البته در حقّ كسانی غیر از این دوازده اما، ادّعای عصمت نشده است .

پیامبر (ص) فرمود: « هر كسی مرا اطاعت كند خدا را اطاعت كرده و هر كسی مرا نافرمانی كند خدا را نفرمانی كرده است و هر كسی علی را اطاعت كند مرا اطاعت كرده و هر كسی علی را نافرمانی كند مرا نافرمانی كرده است .»25

آیه 33 از سوره مبارکه احزاب (آیه تطهیر):

خداوند متعال می فرماید : اِنَّما یُریدُ اللهُ لِیُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجسَ أهْلَ البَیْتِ وَ یُطَهِّرَكُمْ تَطْهیرًا

ترجمه: همانا خداوند اراده كرده تا هرگونه رجس و پلیدی را از شما اهل بیت (ع) دور كرده و شما را پاك نماید .

شكی نیست كه این آیه ـ كه دلالت بر عصمت دارد ـ در شأن اهل بیت پیامبر (ص) وارد شده است .

ترمذی در صحیحش از عمر بن ابی سلمه نقل می كند : « هنگامی كه آیه تطهیر بر پیامبر (ص) در خانه أمّ سلمه نازل شد، پیامبر (ص) علی، فاطمه، حسن و حسین (علیه السّلام) را دعوت كرد و سپس كساء را بر روی آ،ها كشید و عرض كرد: بار خدایا! اینان اهل بیت من هستند . پس رجس و پلیدی را از آنان دور كند و آنان را پاك فرما »26

و آیات فراوان دیگر...

1. المواقف فى علم الكلام، ص405

2. شرح المواقف، ج8 ص 360

3. شرح المقاصد، ج 5 ص 170

4. شرح التجرید،ص368

5. تفسیر روح المعانى، ج6 ص 168

6. تفسیر ابن كثیر،ج 2 ص64

7. تفسیر ابن ابى حاتم، ج4 ص1162

8. تفسیر ابن أبی حاتم ذیل آیه

9. تفسیر ابن أبی حاتم ، ج 1 ص14

10. الكشف والبیان (تفسیر الثعلبی)، ج4 ص92

11. تفسیر الثعلبی، ج4 ص92

12. عمدة القاری شرح صحیح البخاری ج18 ص276 و 277

13. تاریخ مدینة دمشق، ج42 ص237

14. المستدرك علی الصحیحین، ج 3 ص130 ح 4615

15. تفسیر ابن ابی حاتم رازی، ج12، ص49

16. الدُّر المنثور للسیوطی، ج2، ص298 - فتح القدیر للشوكانی، ج2، ص60 - روح المعانی للآلوسی، ج6، ص193

17. الدّر المنثور ، ج 2 ص259

18. التفسیر الکبیر ، ج 11 ص 49

19. عمدة القارى ، ج8 ص 584

20. جامع البیان ذیل آیه

21. مسند احمد، ج1 ص126

22. تفسیر حبری، ص281

23. مستدرک حاکم، ج3 ص129

24. مسند احمد، ج1 ص185- صحیح مسلم، ج7 ص120

25. ترجمه امام علی (ع) ابن عساکر، ج1 ص364

26. صحیح ترمذی، ج5 ص327





طبقه بندی: گاهی درنگ (پیرامون عقاید)، ردّ شبهات، سوالات ما از وهابیت،
برچسب ها:غدیر، غدیرشناسی، آیات امامت امیرالمؤمنین، آیات امامت و ولایت،
[ یکشنبه 18 آبان 1393 ] [ 09:28 ب.ظ ] [ محمد فتحیان ] [ نظرات() ]

صالحون ، پاتوق عمارها ، اخبار